Smog typu londyńskiego – skąd się bierze i dlaczego jest groźny?

Smog typu londyńskiego powstaje na skutek połączenia niskiej emisji z inwersją temperatur i słabym wiatrem. Składa się m.in. z pyłów zawieszonych, tlenków siarki i azotu. Już krótki kontakt z nim może spowodować podrażnienie układu oddechowego. Skutki dłuższej ekspozycji to m.in. nowotwory płuc.

Czym jest smog londyński?

Smog londyński to mieszanina zanieczyszczeń, pochodzących główne ze spalania paliw stałych. W Polsce występuje w sezonie grzewczym, ze względu na wykorzystywanie w domowych piecach węgla i drewna.

Jednak sama emisja zanieczyszczeń to tylko jeden z czynników wpływających na tworzenie się smogu. Drugim są warunki atmosferyczne.

Wyż baryczny sprzyja powstawaniu inwersji temperatury – przy powierzchni ziemi zalega chłodne, gęste powietrze, a nad nim cieplejsze. Inwersja uniemożliwia pionowe mieszanie się powietrza, dlatego spaliny kumulują się bezpośrednio w strefie oddychania. 

Ponadto wyż często idzie w parze z:

• niską temperaturą – skłania do mocniejszego ogrzewania pomieszczeń, czyli zwiększa emisję zanieczyszczeń,
• brakiem wiatru – dodatkowo utrudnia odpływ zanieczyszczeń.

Skład smogu siarkowego

W skład smogu typu londyńskiego wchodzą:

• Pyły zawieszone – drobne cząstki obecne w powietrzu, zawierające m.in. wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, metale ciężkie oraz dioksyny. Ze względu na wielkość cząstek dzieli się je na frakcje, z których najczęściej wyróżnia się PM1, PM2,5 oraz PM10. Im mniejsze są cząstki pyłu, tym większe zagrożenie dla zdrowia człowieka stanowią. Pył PM10 osadza się głównie w górnych drogach oddechowych, natomiast frakcja PM1 może przenikać bezpośrednio do krwiobiegu.
• Dwutlenek siarki (SO₂) – gaz, który nawet krótkotrwałe działanie może prowadzić do trudności w oddychaniu. 
• Tlenki azotu – przede wszystkim tlenek azotu (NO) oraz dwutlenek azotu (NO₂). Już przy krótkiej ekspozycji mogą wywoływać duszności oraz podrażnienia oczu i układu oddechowego. 
• Benzen – wyjątkowo toksyczny związek chemiczny zaliczany do lotnych związków organicznych.
• Sadza – składa się głównie z węgla i jest istotnym składnikiem zanieczyszczeń powietrza.

Fakt, że ważnym składnikiem tego typu smogu są tlenki siarki, to przyczyna nazywania go smogiem siarkowym.

Wielki smog londyński

Smog siarkowy nie bez powodu zyskał miano smogu londyńskiego. Geneza nazwy sięga połowy XX w. Pomiędzy 5 a 9 grudnia 1952 r. w stolicy Wielkiej Brytanii utrzymywał się gęsty smog, który doprowadził do śmierci około 12 tysięcy osób. 

Początkowo sytuacja nie wzbudziła obaw Londyńczyków, którzy myśleli, że mają do czynienia ze zwykłą mgłą. Zaniepokoił ich dopiero nagły wzrost liczby zgonów, w wyniku którego zabrakło trumien i miejsc w kostnicach. Wybuchła wówczas panika, która doprowadziła do paraliżu miasta. Ludzie bali się wychodzić z domu i podróżować, a wielu z nich porzuciło samochody na drodze.

Smog londyński był spowodowany dwoma czynnikami:

1. wysoką emisją zanieczyszczeń z kominów budynków mieszkalnych i fabryk oraz samochodów,
2. uformowaniem się nad miastem antycyklonu, który utrudnił odpływ zanieczyszczeń.

W dniach utrzymywania się smogu śmierć poniosło ponad 4 tysiące osób. Większość zgonów była spowodowana problemami oddechowymi. Pozostałe ofiary (około 8 tysięcy) zmarły później, głównie w wyniku powikłań związanych z uszkodzeniem układu oddechowego, zapaleniem płuc i oskrzeli.

Skutki smogu londyńskiego

Smog siarkowy wpływa negatywnie zarówno na człowieka, jak i inne organizmy żywe i całe środowisko.

Wpływ na zdrowie ludzi 

Krótki kontakt ze smogiem może powodować:

• nieżyt nosa,
• kaszel,
• stany zapalne górnych dróg oddechowych.

Skutki dłuższej ekspozycji obejmują:

• Wzrost ryzyka rozwoju raka – zwłaszcza płuc i krtani, ale także piersi, wątroby czy krwi.
• Zaburzenia ze strony układu krążenia – według danych opublikowanych przez pracowników Śląskiego Centrum Chorób Serca w smogowe dni wzrasta liczba osób hospitalizowanych z powodu zawału (o 12%) i udaru (o 16%).
• Problemy z układem nerwowym – liczne badania potwierdzają związek między złą jakością powietrza a rozwojem Alzheimera. U dzieci smog powoduje opóźnienie rozwoju funkcji poznawczych.
• Problemy z płodnością – kobiety narażone na oddziaływanie smogu są o 11% bardziej narażone na problemy z płodnością.
• Zaburzenia rozwoju płodu – smog zwiększa ryzyko poronienia i obniża masę urodzeniową dzieci. 

Skutki dla zwierząt domowych

Smog zagraża również naszym pupilom. Może prowadzić m.in. do zapaleń spojówek i nadmiernego łzawienia, rozwoju nowotworów, utraty węchu oraz zaburzeń funkcjonowania układu oddechowego.

Zwiększa także ryzyko zapalenia oskrzeli i płuc, astmy (szczególnie u kotów) oraz chorób neurologicznych. Co więcej, zanieczyszczenia powietrza mogą powodować uszkodzenia na poziomie białek, lipidów oraz struktury DNA.

Smog typu londyńskiego a środowisko

Zanieczyszczenia powietrza, takie jak tlenki azotu i siarki oraz pyły zawieszone, wnikają do tkanek roślin przez aparaty szparkowe, zakłócając przebieg fotosyntezy. Prowadzi to do stopniowej degradacji roślin, objawiającej się m.in. chlorozą – procesem żółknięcia i brunatnienia liści spowodowanym ograniczoną syntezą chlorofilu.

Szczególną wrażliwość na tego typu zanieczyszczenia wykazują uprawy takie jak pomidory, ziemniaki oraz soja.

Istotnym następstwem smogu londyńskiego są również kwaśne opady atmosferyczne. Tlenki siarki, azotu i węgla obecne w powietrzu reagują w wyższych warstwach atmosfery z parą wodną. Prowadzą do powstawania kwaśnych deszczy, określanych także jako deszcze siarkowe.

Mają one negatywny wpływ na środowisko naturalne. Przyczyniają się do obniżenia jakości życia organizmów oraz, w skrajnych przypadkach, do masowego obumierania zwierząt.

Jak chronić się przed smogiem kwaśnym?

Wewnątrz budynków najlepszą metodę ochrony przed smogiem siarkowym stanowi oczyszczacz powietrza z filtrem HEPA i filtrem węglowym. Te technologie usuwają składniki smogu z dokładnością bliską 100%.

Oba te filtry są obecne w nawilżaczu z oczyszczaczem Clofte Duo 400.

Ponadto w smogowe dni warto przestrzegać tych zasad:

1. Ograniczyć przebywanie na zewnątrz do minimum.
2. Unikać aktywności fizycznej na otwartej przestrzeni. Podczas uprawiania sportu wzrasta pobór tlenu, co przy złej jakości powietrza oznacza wdychanie większej ilości zanieczyszczeń.
3. Nosić maskę antysmogową.
4. Ograniczyć otwieranie okien do minimum niezbędnego do przewietrzenia domu.

FAQ

Źródła:

1. Smog londyński, greatdisasters.co.uk.
2. Jakub Bartyzel, Jakub Bartyzel z AGH: październikowy smog to wina wyżu, samochodów i obwarzanka, smoglab.pl.
3. Kate Kershner, Wielki smog londyński z 1952 roku, history.howstuffworks.com.
4. Karolina Osys, Czy smog jest niebezpieczny dla zwierząt?, vetkompleksowo.pl.
5. W jaki sposób zanieczyszczenie powietrza wpływa na rośliny?, airly.org.pl.
6. Wpływ zanieczyszczeń powietrza na rośliny, mappingair.meteo.uni.wroc.pl.
7. Czy zanieczyszczone powietrze obniża płodność – jest się czego bać?, airly.org.